blog.nder.be
Het weblog van Sander Dorigo

Beperkt treinverkeer mogelijk

Misschien herinner je je de nieuwsberichten nog dat Samsung-televisies je zouden "bespioneren". De zogenaamde "smart"-functies zoals Netflix en spraakcommando's zouden allemaal terug naar Samsung worden gesluisd. Paranoide internetters begonnen al te protesteren en Samsung ontkende enige betrokkenheid bij zulke vuige streken. Het was allemaal uit liefde, aldus de Koreaanse fabrikant.

Televisies bespioneren je

Omdat ik er toch niet heel erg blij mee was dat mijn televisie die gekke jongens uit Seoul vertelde wat ik allemaal met mijn TV deed, ben ik eens lekker gaan nerden om daar verandering in te brengen. De benodigdheden? Een Raspberry Pi (een soort micro-computertje, zo groot als een pakje sigaretten) en wat geklungel met lange Linux-commando's.

Want wat blijkt nou? Zo'n Raspberry kan doen alsof-ie een router is. Net als dat ding van je internetprovider, maar dan zelfbouw. Je maakt je eigen wifi-netwerk, en je zegt tegen de televisie dat-ie met jouw zelfbouw-wifi moet verbinden. Omdat je dat netwerk zelf hebt gebouwd kan je precies zien wat er allemaal gebeurt.

Normale nerds doen dat niet om hun televisie terug te bespioneren. Die gebruiken dit trucje om advertenties te blokkeren. Zo'n zelfbouw-wifi-netwerk werkt namelijk precies zoals je gewone internet. Alles doet het. Netflix, internet, radio, alles. Maar op het moment dat je een advertentie probeert te kijken zegt het netwerk ineens "huh? advertenties.nl? Nog NOOIT van gehoord. Geen flauw idee!". Het prettige resultaat is surfen zonder advertenties.

Maargoed, je kan dus precies zien wat er gebeurt op zo'n netwerk. En zie hier het resultaat. Een selectie (hier staat de hele lijst) sites waar mijn TV verbinding mee maakt, als ik hem aan zet:

api-hub.samsungyosemite.com
eu-api.samsungyosemite.com
gtrack.adform.net
guide.internetat.tv
lcprd2.samsungcloudsolution.net
rdedcdn.krxd.net
www.samsung.com

Als het je niks zegt, dat geeft niks. Maar is het niet vreemd dat een televisie zoveel websites moet bezoeken? Lijkt me nergens voor nodig! Wat blijkt? Advertenties, media-informatie, stem-commando's, alles komt en gaat van zo'n televisie. Via het wereldwijde web.

Inmiddels is dat verleden tijd. Want mijn zelfbouw-netwerkje blokkeert al die sites. Zodra de televisie naar al die advertentiesites probeert te surfen, doet mijn Raspberry PI ineens alsof-ie van niks weet. De televisie kan daar wel tegen. Die denkt, het zal wel even plat zijn, straks nog eens proberen. Maar wij weten wel beter!

Geen flauw idee

Ook leuk: als je teveel blokkeert dan denkt je televisie dat het internet plat is. Want het internet is namelijk gelijk aan samsung.com. Als de site van Samsung plat is, dan is het hele web plat. Yep.


Smart life

Slim leven is superhip. De stappentellers lopen de winkels uit, slimme energiemeters zijn standaard in elke nieuwe woning en als je nog geen Toon in je huis hebt hangen, dan toch minstens een Google Nest? Wie kan nog zonder een Whirlpool-wasmachine die je kan bedienen met je smartphone? Het lijkt wel alsof er geen domme apparaten meer op de markt zijn.

Een experimentje. Sinds een paar weken heb ik een Google Nest in huis gehaald. 's Nachts de verwarming uitzetten? Wat een nonsens! Dat láát je doen. Door een slimme thermostaat! Bovendien heb ik dat Anna-appje van de reclame gedownload. Daarmee krijgen je "inzicht in je energieverbruik". Gecombineerd met allerlei handige zelfbouw tooltjes om al die spullen uit te lezen kan je een behoorlijk scherp beeld krijgen van je energieverbruik.

Het begon met de Google Nest. Die heb ik in eerste instantie aangeschaft om de verwarming 's nachts, en als we weg zijn uit te zetten. Draait als een malle. Ik sta op, de verwarming slaat aan en hij gaat weer uit tot mijn vriendin opstaat. Scheelt toch weer. De rest van de dag alles op een laag pitje en als ik thuis kom: stoken maar! Dat levert leuke grafieken op:

Auto-generated: hsr2s395

Dan kan je natuurlijk ook nog je stroom- en gasverbruik meten. Wanneer de kachel aanstaat is niet superspannend. Wanneer gebruik je wat? Daar krijg je met het appje Anna "inzicht" in. Tussen haakjes, want het is allemaal nog wat mild. Wel veel mooie grafiekjes.

Auto-generated: cb6m04by

Als je dat allemaal weet heb je alle tijd om gezond te doen. Ofzo. Tegenwoordig draag ik een superhip rubberen bandje van Garmin. Met een stappenteller er in. Die weet me aan het einde van de dag feilloos te vertellen dat ik een kantoorbaan heb. Want ik maak veel te weinig stapjes om gezond te zijn.

Auto-generated: g77pry9p

Of je er wat aan hebt is nog maar afwachten. Zo'n beetje iedereen die ik ken gaat het prima af zonder slimme gadgets. Die kunnen stroom besparen door de wasmachine 's nachts aan te zetten. Die zijn sportief door gewoon de trap te nemen. Ik niet. Ik moet wachten tot mijn slimme stappenteller zegt dat ik te lang stil zit. Net zoals de kachel uit als je weg gaat. Dat moet natuurlijk weer met een smart phone.

Zoals alles kan het nog veel slimmer. Of zonder al die gadgets, misschien is dat wel veel slimmer. Want zo'n thermostaat vreet ook stroom. En het bandje moet opgeladen worden. De app moet constant op internet. Ondertussen weten zevenhonderdmiljoen miljard bedrijven precies wanneer ik thuis ben. En of ik de trein aan het missen ben. Is dat wel zo slim?

Maar toch blijft de hamvraag: kan je smartphone de slim gewassen was ook in de slimme droger doen?


De tijd vliegt

Wauw! Ik moet heel even meta doen. Sinds mei niets meer geschreven. Nou ja zeg! Ik had me nog voorgenomen om nog in 2014 wat neer te pennen, maar nu het januari is hoef ik niet meer te vertellen wat goede voornemens precies waard zijn.

Goede voornemens zijn er genoeg. Hardlopen en fitnessen staan bovenaan. Stoppen met roken is "gelukt". Tussen haakjes, want ik heb nu een elektrische sigaret. De vraag is: telt dat als stoppen? Mwoah.

Een ander goed voornemen kwam via mijn zus mijn kant op. Stoppen met Facebook.

Ken je dat? Leuke oneliners schrijven op zoek naar likes. Je dood ergeren aan clickbait. Veel foto's van katten (ik heb er sinds kort twee, het is comedy gold). Ondertussen blader je achthonderd keer per dag langs dezelfde berichtjes van allemaal mensen die precies hetzelfde doen. Ik was er wel klaar mee. Afgelopen, uit. Op 31 december heb ik mijn Facebook account de deur uit gedaan. Over 13 dagen (ja echt) is het pas definitief. Maar ik weet mijn wachtwoord niet meer en ik heb een ander e-mailadres ingesteld. Hah!

Auto-generated: h4y78x7z

Er is veel discussie gaande over de gebruiksvoorwaarden van Facebook. Een bekend mantra is: "als het product gratis is, ben jij het product". Facebook maakt het pijnlijk duidelijk dat de nadruk is verschoven. Vroeger was de gebruiker hoofdzaak en de advertenties om de lopende rekeningen te betalen. Tegenwoordig is het vooral belangrijk om zoveel mogelijk informatie uit diezelfde gebruikers los te peuteren.

Auto-generated: hmgwhm9z

Je kan je verjaardag opgeven, maar ook "life events" (bijzondere gebeurtenissen), alle scholen waar je ooit op hebt gezeten, de feestjes waar je bent geweest, waar je ooit een selfie hebt gemaakt en wat je allemaal hebt geliket. Een steeds groter wordende collectie van persoonsgegevens samengevat in digitale profielen, te koop voor de hoogste bieder. Je telefoon geeft al die gegevens door aan de geïnstalleerde apps, telefoonproviders zijn ook niet veilig meer en anders worden we allemaal wel begluurd via de wifi.

Na jaren klagen over deze praktijken (want dat doen we allemaal) vond ik het gebaar van mijn zus wel erg mooi. Gewoon kappen. Te beginnen met Facebook.

Auto-generated: gb6sb4s9

Maar wat doe je dan? Ik heb nog steeds Google+. Ik heb zelfs een Ello account en ik heb ook Diaspora overwogen. Digitale aandacht is best verslavend, en dan geeft het niet of het "+1"'s zijn, of reacties of 'respect' of wat dan ook. Meer, meer!

Waarom denk je dat ik zo weinig op mijn blogje schrijf? Vroeger spaarde ik mijn inspiratie op tot ik een lang kletsverhaal op deze site kon plempen. Tegenwoordig gooi ik elke digitale scheet de cloud in. Wel zo fris.

Voorlopig doe ik het eventjes "zo". Geen Facebook is al heel wat. Kom ik nog eens buiten. Want om dan mijn vrienden te spreken moet ik de deur uit en ik een kroeg gaan zitten. Mijn Facebookverdriet wegdrinken. Proost!


Want weggooien is ook zonde

Voor de ophef over de onthullingen van Snowden met betrekking tot de NSA hebben veel bomen moeten sterven. Hele kranten werden er over volgeschreven. Wat zeg ik, complete speciale edities! Er kwam zelfs zoveel belastende informatie boven tafel dat velen van ons al vrij snel "NSA-moe" werden.

Een onderbelicht puntje in de hele discussie rondom al die geheime diensten (ook de AIVD) is een vrij technische. Veel bronnen beweren namelijk dat de NSA heel veel gegevens opslaat in grote geheime databases. Dat begint bij "duizenden terabytes" (wat weer miljoenen gigabytes zijn) tot duizenden petabytes, wat zoveel informatie is dat je je het haast niet kan voorstellen.

307226366_a823e60fb5_o

Het probleem waar ik de NSA nog wel last van zie hebben is "data-management". Het is namelijk ongelofelijk moeilijk om data te organiseren, vast te houden en doorzoekbaar te maken. Het is een probleem waar ook Google nog niet uit is; waar hele studies aan gewijd zijn (Data Science) en boeken over zijn volgeschreven. Want ga maar na. De meeste mensen lukt het nauwelijks om hun vakantiefoto's te organiseren. Kan jij een specifiek WhatsApp berichtje terug vinden zonder maar gewoon omhoog te scrollen tot je hem terugvindt?

Bij bedrijven zie je het ook te veel, en te vaak. Er is 500GB aan data (een gemiddelde externe harde schijf is al groter) en het gaat compleet fout. Mapjes staan door elkaar, documenten zijn dubbel, niks staat waar het hoort. Zelfs als er specialisten op de zaak worden gezet eindigt het al snel in een rommel. Soms komt er een goede oplossing naar voren in de vorm van bibliotheekachtige systemen, met indexen en genummerde mappen. Maar dat is (zeker digitaal) zelden het geval. Ik was ooit bij een bedrijf dat zich toelegde op het organiseren van data voor bedrijven. Ze hadden kant-en-klare software tot hun beschikking. Met de snelste computers. Toch kwam het altijd weer neer op handwerk. Gewoon bladeren en zoeken. Maar dan met hippe grafiekjes en dashboards.

Je vraagt je af wat voor een slimmeriken die geheime diensten wel niet in dienst moet hebben om dat probleem op te lossen. Zoveel ongestructureerde data! Zoveel rommel! Zoveel irrelevante troep! Hoe baan je je daar een weg doorheen?

Maisdoolhof

Op het moment proberen ze het vooral met zogenaamde flags. Je krijgt een geel prikkertje naast je naam als je moslim bent. Een rode als je geen schulden hebt. Koop je een Koran op Amazon, dan krijg je vast twaalf zwarte prikkertjes en een blauwe sticker. Het resultaat van al die flags is simpel: wel of niet staatsgevaarlijk. Zoals betere schrijvers al wisten te vertellen werkt dat voor geen meter.

Dat die flags niet werken vind ik niet zo interessant; ondanks de soms afschuwelijke gevolgen die dat heeft is het welhaast komisch dat de NSA en de FBI in al hun datahonger de jongens die de aanslagen in Boston pleegden niet konden vinden omdat ze hun Russische achternaam verkeerd spelden. De Russen op hun beurt, kwamen die jongens op het spoor dankzij ouderwets politiewerk. De diverse no-fly lists die de Amerikanen bijhouden worden vooral bezet door roerige journalisten en onschuldige mensen die hun naam delen met een terrorist.

5273698023_09dcc7b18a_b

Met oplossingen zoals de Boundless Informant proberen ze hier verandering in te brengen, maar ik krijg de indruk dat het niet echt werkt. Want als de geheime diensten iets goed kunnen gebruiken is het wel een echte win, een mooi PR-momentje dat al hun gespioneer echt werkt. In plaats daarvan zien we toch veel excuses dat ze elke keer te laat zijn.

De geheime diensten hebben simpelweg teveel gegevens in huis en is niet in staat er iets zinnigs uit te halen. Prachtige sciencefiction series zoals "Person of Interest" proberen te doen alsof de overheid tot zoiets in staat zou zijn; het aloude idee dat meer gegevens gelijk staat aan meer informatie. Was het maar zo. Incidenten zoals die van de aanslagen in Boston laten zien dat er toch vooral luchtkastelen worden gebouwd.

Ook in Nederland schrijft de overheid elke dag honderden harde schijven vol. Telefoongesprekken, e-mailverkeer, kentekens en camerabeelden. Maar ze kunnen er niks mee. Julian en Ruben bleven twee weken spoorloos. Tristan van der Vlis deed pas belletjes rinkelen toen de rook uit zijn machinegeweer het brandalarm deed afgaan.

camera-boven-snelweg-roept-vragen-op

Toen bekend werd dat de NSA zocht op (veel te voor de hand liggende) sleutelwoorden om boeven te vangen zag je twee bewegingen. Aan de ene kant de boeven die simpelweg codenamen gingen gebruiken; een techniek zou oud als de weg naar Jeweetwel. Aan de andere kant gingen verontwaardigde burgers al die sleutelwoorden gebruiken in hun e-mail.

Goedemorgen collega's, vanavond een aanslag plegen op Obama?

De NSA kon er in ieder geval niet om lachen. Ik wel. Nog meer ruis in hun overvolle databases. Of zou daar óók een flag voor zijn?


Gereedschap met liefde

Een tijdje geleden schreef ik een stukje dat ik (bij gebrek aan beter) "elektrische schapen" noemde. Wat ik me nog afvroeg is het volgende.

Gereedschap wordt snel een verlengstuk van je lijf. Een mes om te snijden, een schep om te scheppen, of een bijl om te hakken. Hoewel je erg voorzichtig moet zijn met scherpe voorwerpen zijn er opvallend weinig mensen die hun been afhakken of hun vingers er afzagen. Het gebeurt wel, maar niet zo vaak als je zou denken.

Knars

Als je de eerste periode met een nieuw stuk gereedschap zonder kleerscheuren bent doorgekomen zal het meestal wel goed gaan. Je hebt je het gereedschap eigen gemaakt en met genoeg oefening wordt het ding je zo eigen als je eigen vingers. Zo zitten we in elkaar. Tijdens autorijlessen bijvoorbeeld zijn de verkeersregels niet het belangrijkst. In geval van nood springt de instructeur wel op de rem. Het gaat er om dat je je de auto eigen maakt.

Wat dan, als je het stuk gereedschap afpakt?

Mensen hebben niet zo'n sterke band met een mes, of een garde of een lepel. Zonder dat ding zullen ze de dag wel doorkomen. Ik ben in elk geval nog nooit de deur uit gegaan denkende "Shit! Het champignonborsteltje vergeten!"

Auto-generated: gwmyp9fw

Maar wat gebeurt er als je ook nog eens een emotionele band hebt met dat stuk gereedschap? Wat dan?

Neem nou je eigen handen. Je linker- of je rechterhand. Je mag zelf kiezen. Dat is nou typisch iets waar iedereen wel bijzonder aan gehecht is en niet zonder kan. Er is (bijna) niemand die zijn hand het liefste een dagje thuis zo willen laten. Zelfs als het zou kunnen, zou je het doen? Stel je eens voor wat een gepruts dat is. Strik je veters eens. Succes!

Zouden we kunnen stellen dat we verslaafd zijn aan onze handen? Niemand kan zonder, we voelen ons bijzonder ongemakkelijk als we er zelfs maar één moeten missen en het is zo vanzelfsprekend om ze te hebben dat we er niet bij stilstaan wat er gebeurt als we eentje kwijt raken. Althans, ik ken niemand die voor de leuk de hele dag alles met zijn niet-voorkeurshand doet.

Het lijken wel sigaretten!

Zouden we gaan trillen? Onthoudingsverschijnselen? Chagrijnig zijn, huilen, ons depressief voelen? Er zijn groepen lotgenoten waar je aan kan deelnemen. De AA voor mensen zonder hand? Kan je je dat voorstellen? "Mijn naam is Sander, en ik ben verslaafd aan mijn handen".

Het is een ernstige zaak, een van je handen verliezen. Doen alsof het hebben van een hand een 'verslaving' is, en het verliezen ervan 'cold turkey stoppen' is een bijzondere scheve voorstelling van zaken. Toch heb ik het punt even doorgedramd.

Denk maar eens mee. Je handen zijn stukken gereedschap, je hebt er een sterke emotionele band mee, en je kan niet zonder. Verlies zou je ernstig beperken in je dagelijkse leven. Constant word je er mee geconfronteerd. Handen zijn een belangrijk deel van je zelfbeeld. Er is een stukje hersenen gereserveerd voor je handen.

Vervang nu "hand" door "de mobiele telefoon". We zeggen graag dat mensen 'verslaafd' zijn aan Facebooken of bellen. Ikzelf bijvoorbeeld ben zowat vergroeid met mijn telefoon. Maar dat stuk gereedschap, met die emotionele band. Is dat een verslaving? Of heb ik me mijn mobieltje eigen gemaakt. Té eigen gemaakt? Meer dan goed voor me is? Hoe zit dat bij jou?

Of kunnen we het feit dat je je handen nou eenmaal gekregen hebt bij je geboorte, de hele discussie wel afkappen?

Auto-generated: g6y42h3d

PS: Volgens Gauwain zijn deze vragen een veel te abrupte afsluiting van dit stukje, maar ik weet de antwoorden zelf ook (nog) niet. Volgende week dus meer!


Elektrische schapen

Het zal niet de eerste keer zijn dat ik over computers schrijf. Als gediplomeerd computer-nerd ben ik nou eenmaal veel te veel met die dingen bezig.

Het één na leukste om te doen (na "klungelen met computers") is toch wel lezen over computers. Dan bedoel ik niet de vele cursusboeken die er zijn, "Computeren voor Dummies" enzo, maar van die boeken met een semi-filosofische inslag over wat computers nou zijn en welke rol ze spelen in onze maatschappij.

Weizenbaum

Want voor Facebook, voor het internet en dus nog ver voor het Y2K probleem zelfs maar bedacht was, waren er al erg veel mensen bezig met wat voor een impact computers zouden hebben op onze mooie samenleving. Zij hielden zich bezig met de wat meer 'fundamentele' vragen rondom computers. Denk jaren '70, jaren '80, toen niemand nog maar enig idee had van wat computers zouden kunnen gaan doen. Als je dan al vragen kan stellen die relevant zijn dan ben je erg slim en is je boek de moeite waard. Ook als dat boek al in 1973 uitgegeven werd en op Amazon alleen nog tweedehands van failliete bibliotheken te krijgen is.

Neem nou Joseph Weizenbaum. Een ontzettend briljante man die in de 1964 het programma ELIZA bedacht. Relatief simpel als het was, was het in staat om een redelijk gesprek te voeren, door in de context van een psycholoog een intake te houden. Als je dan dingen zei als "Ik voel me [X]" reageerde ELIZA met "Waarom voel je je [X]?". Tot zijn eigen verrassing raakten mensen opvallend snel gehecht aan zulke applicaties. Zijn eigen secretaresse vroeg al na tien minuten of hij de kamer wilde verlaten, vanwege de gevoelige toon van het "gesprek".

Auto-generated: gfuv5f9r

Volgens mij is dat iets wat we tegenwoordig een beetje overslaan als het om computers gaat. Los van de discussie of Weizenbaum's moraal de goede was zijn, zijn vragen wel erg sterk. Want op zich is het niet vreemd dat mensen zich hechten aan machines. Een schep, een mes of zelfs een auto wordt met voldoende oefening een onderdeel van je, en verandert je. Je zal je de werking van het apparaat eigen moeten maken en daarmee je gewoontes in combinatie van het apparaat aan moeten passen. Mensen die kunnen fietsen èn kunnen auto rijden zullen zich niet snel vergissen in de rem; je maakt je het apparaat eigen.

Maar, zo vraagt Weizenbaum zich af, de meeste mensen weten nauwelijks hoe machines (of computers) werken. Als mensen niet uit pure wanhoop of blind geloof vertrouwen in de werking ervan zullen ze op de een of andere manier een "model" moeten maken van wat het ding doet. De meeste mensen doen dat door het enige model te gebruiken dat ze echt kennen: hun eigen gedachtengang. Je reflecteert aan jezelf. Dat doet iedereen overigens. Als je mensen iets hoort zeggen als "Windows doet altijd zo moeilijk" verklappen ze dat ze niet (willen) weten hoe het werkt.

Op zich is het niet zo erg dat we dat doen. We moeten ergens een grens trekken, toch? Computers zijn al knap ingewikkeld, en als je je wilt verdiepen in grote netwerken of kunstmatige intelligentie heb je aan een studie niet genoeg.

Auto-generated: hkrng0ud

Als je op die voet doorgaat om een apparaat te begrijpen vecht je tegen windmolens. Je krijgt je computer niet gecombineerd met je eigen gedachtengang (als model) omdat die twee compleet anders werken. Je zult je moeten verdiepen in het 'hoe', en in de 'wat'. Als je zuiniger wilt rijden heeft het geen zin om jouw lieve autootje voorzichtig naar de vijfde versnelling te duwen; je zult je moeten verdiepen in hoe het ding echt werkt.

Wie wil dat? Niet alleen is het een rotklus, het haalt ook de magie weg. Liever blijven we doen alsof de computer een soort mini-mensje is: met nukken en grollen en een humeur.

De keerzijde van dat gedrag is er al: we kopen telefoons op hoe ze 'voelen'. Auto's kiezen we op de vorm van de motorkap. Laptops zijn 'cute'.

Hoe voorkom je dat je het slachtoffer wordt van de trend om niet-menselijke dingen toch zulke eigenschappen toe te dichten? Moet je je overal maar in verdiepen en alles leren, of zouden er toch ergens shortcuts zijn? Of is dat sowieso niet nodig?

Vervolgvraag: do computers dream of electric sheep?

Auto-generated: cpnw53m2


Kunstmatige intelligentie

Een mooie aanleiding om dit stukje mee te beginnen is het nieuws dat Google een bedrijf overneemt dat zich specialiseert in kunstmatige intelligentie. Hoewel het ze vooral om het talent te doen lijkt te zijn is het een leuk onderwerp om eens over na te denken.

In boeken en science fiction is kunstmatige intelligentie altijd een soort "black box". Er is een machine, en die kan praten en luisteren en slim antwoord geven, en hoe die machine dan wel niet werkt is een raadsel. Zelfs Isaac Asimov, die aan de wieg stond van wat wij tegenwoordig als "robots" zien kwam niet verder dan een paar technische termen en hier en daar wat referenties naar wiskunde. Ook William Gibson hield het daar een beetje bij. Kunstmatige intelligentie is er gewoon, en de schrijvers zijn vooral bezig met de eventuele gevolgen en spannende verhalen die dat oplevert.

Auto-generated: hhv5y8fn

In het echt is dat natuurlijk niet zo. We zijn nog lang niet zo ver.

Google, Facebook, Apple, Microsoft en de NSA streven allemaal naar kunstmatige intelligentie. Ze hebben namelijk een probleem: alle door hun verzamelde gegevens zijn niet meer beheersbaar. Hun verzameldrang overtreft hun analysecapaciteit. Ze reiken verder dan ze kunnen grijpen. Zelfs een bedrijf als VISA heeft al enkele terabytes (duizenden gigabytes) aan transactiegegevens. Puur en alleen van hun credit cards. Kan je je voorstellen hoeveel gegevens je hebt als je alle crashes van Windows gaat loggen? Microsoft doet dat, ter analyse, en het is een berg gegevens die niet in één datacenter past.

De meeste mensen krijgen hun "Mijn Documenten" al nauwelijks op orde. Hoevaak heb je weleens een account gemaakt op de een of andere website, om er bij je registratiepoging achter te komen dat je er al één had? Volgens mij heb ik me wel drie keer bij bol.com geregistreerd. Zelfs dat kan ik al niet bijhouden.

Auto-generated: h7zhwmc7

Bij alle bedrijven waar ik heb gewerkt bestond dit probleem. Archiefkasten vol zooi, dat is één. Harde schijven zijn nog veel erger. Mailboxen van ettelijke gigabytes, want er zal eens iets belangrijks in staan. Netwerkmappen vol ouwe rommel, want niemand weet wat het is of waar het toe doet. Dit zijn nog maar kleine voorbeelden. Hoeveel gegevens denk je dat Google wel niet heeft? "Big data" wordt "big bende".

Nu wordt ook duidelijk waarom deze bedrijven op zoek zijn naar goede kunstmatige intelligentie. Er zit geen nobel doel achter, er komen geen Drie Wetten. De eindeloze bende die bestaat uit wat wij allemaal doen is niet meer te beheersen. Wat heb je aan al die gegevens als je er niks mee kan? Het digitale archief doet nu niet meer dan digitale stof vangen.

Wat zou het fijn zijn als er één interface was, één machine die je intelligente, menselijke vragen zou kunnen stellen over wat er allemaal te vinden is in die database. Welke patronen hebben we nog niet ontdekt? Wat valt er nog meer over mensen te leren?

Auto-generated: hh8g6v6p

De massa's data die nu al zijn verzameld leiden tot niet veel meer dan slimme "keyword"-bevindingen: mensen die op "dieet" en op "afvallen" zoeken hebben vast geen interesse in McDonalds voer. Of juist wel, want zo hou je de afvalindustrie èn de afvalindustrie in stand. De door Google gevonden patronen zijn nog wel te doorzien: Google voorspelt met succes de reistijd naar plaatsen waar ik vaker kom. De Amerikaanse keten Target kan al voorspellen of iemand zwanger is aan de hand van het koopgedrag. Maar daar houdt het wel mee op. Een simpel trucje met veel variatie, maar een simpel trucje blijft het. Ik kijk met hoop en vrees uit naar wat er nog meer mogelijk is als er ècht wat met al die data wordt gedaan.

Terrorisme wordt er namelijk niet mee bestreden. De twee knullen die in Boston de marathon om zeep hielpen werden niet opgepikt, terwijl ze al in de kijkers van de FBI waren. Er is in de Verenigde Staten elke twee weken wel een schietpartij op een school. Ook niks. Die vent die een bom in zijn schoenen had verstopt kwam ook gewoon aan boord. De tot dan toe verzamelde gegevens lieten keer op keer zien dat er wel degelijk aanleiding zou zijn geweest om zo iemand van straat te plukken. Maarja, achteraf.

Ook kinderpornonetwerken worden er niet mee opgerold. Dat gebeurt nog met name dankzij toeval, aangiftes van slachtoffers, nog meer toeval, ouderwets speurwerk en een snufje geluk. Er is volgens mij nog nooit een pedofiel gearresteerd omdat zijn Google-historie verdacht was.

Mensen zijn bovendien een beetje advertentie-moe. De klikratios van advertenties zijn al sinds de uitvinding er van belachelijk laag. Maar zelfs de beginnende internetter trapt er niet meer in. Zou kunstmatige intelligentie kunnen helpen voorspellen wat mensen ècht willen? Ik ben benieuwd: zou ik dan op een luie zondagavond een pizza-aanbieding van mijn lokale pizzaboer kunnen krijgen? Vòòr ik ze zelf Google?

Er zijn mogelijkheden genoeg. Zoeken op steekwoorden wordt ouderwets gepruts. Zelf ben ik niet zo bang voor de almachtige kunstmatige mens die in films altijd wordt afgeschilderd als de slechterik. Daar was Isaac Asimov beter in; een robot hoeft geen bad guy te zijn om een mooi verhaal te kunnen vertellen.

De hoop is dat die kunstmatige intelligentie ook een beetje fatsoen krijgt ingebouwd. Een gevoel voor privacy en zelfbeschikking. Dus wel: "wat doen twintigers graag op zondagavond?" maar niet: "hoe krijgen we Sander koopverslaafd?"

Auto-generated: hn3s5z9q


Hoe hoort het eigenlijk?

Het is me toch wat. De samenleving vercomputert. Iedereen heeft laptops en tables en smartphones en buzzers en semafoons en wat al niet meer. We zijn zo digitaal bereikbaar dat we de post niet meer lezen. Volgens critici neemt de computer onze maatschappij zelfs over!

Ten einde raad zijn we maar "Steve Jobs"-scholen begonnen, waar gemeentes hun overtollige subsidie in kunnen storten. De jeugd is zo handig, en zo snel! Die mogen we de vercomputering niet onthouden. Maar het is niet allemaal een vooruitgang.

Ik ben het bijvoorbeeld niet gewend om bij de bakker brood te halen. Mijn moeder wel. "Doe maar een halfje fijn volkoren en een Waldkorn en vier van die tijgerbolletjes". Ofzo. Ik sta bij de bakker: "ehhh, mag ik zo'n bruin brood? Met van die zaadjes er op?". Idem dito bij de slager, maar daar durf ik al niet meer naar binnen. Want die kijkt zo streng. Een plakje worst zit er al helemaal niet meer in.

Er zijn nog mensen die je bloedserieus de weg gaan zitten wijzen als je ze ergens zal ontmoeten. "Mijn huis, dat is die-en-die straat, dan moet je linksaf de vorige straat en dan vijf/vierde de rotonde bla bla bla". Niet nodig. Smartphone! Kom maar op met dat adres en ik vind het wel.

Zelf doe ik het ook. Zit ik bijvoorbeeld te chatten met een vriend. Ik moet gaan, dus laptop dicht en gesprek afsluiten: "We spreken later!". Nergens voor nodig. De conversatie springt vlekkeloos over naar mijn telefoon, dus ik kan op mijn dooie akkertje tegen een lantaarnpaal aan lopen zonder ook maar één zin te missen.

Gauwain wilde mij laatst een super-fancy documentje laten zien dat hij in Google Drive had gebouwd. Overal extra code en mooie knopjes. Zeg maar een spreadsheet op EPO. Of ik een keer langs wilde komen. Prima, maar technisch gezien nergens voor nodig: er zit een "Share"-knop bij en dan heb ik datzelfde document, mèt knopjes en al, binnen vier seconden in mijn eigen Google Drive. Niet zo gezellig, maar het is wel handig.

Ook de gemeente moet nog wennen. Hun "digitale" loket is een kopietje van het echte loket. Formuliertje aanvragen, gegevens invullen, betalen, en wachten op de postbode. Stom. Negen van de tien keer vraag ik uittreksels aan omdat bedrijf X er per sé een kopietje van wilt hebben. Volgens mij zou het veel handiger zijn als ik desbetreffend bedrijf toestemming zou kunnen geven om bij de gemeente een digitaal kopietje op te halen. Laat ze maar lekker zelf bij de gemeente langs gaan! Wacht: het is digitaal. Laat ze maar lekker zelf inloggen. Gecombineerd met een Whatsappje: "Bedrijf Janboerenfluitje wil van u een VOG inzien inzake: nieuwe medewerker. Toestaan? Ja / Nee"

Andersom: ik weet precies waar al mijn neefjes en nichtjes uit hangen. Want Facebook. Mijn tantes horen dat bij toeval als ze op de koffie komen. Een fenomeen overigens, wat ook al een beetje aan het uitsterven is. Op de koffie komen. Je nieuwsfeed refreshen bedoel je zeker!

Hoe je daar mee om moet gaan is nog een beetje een raadsel. Al komen er langzaam maar zeker wel gedragsregels rondom al de nieuwe dingen. Kijk, niemand pakt de telefoon nog op tijdens de film of tijdens een leuke date, maar weet jij hoe je om moet gaan met al die felicitaties op je Facebook bij je verjaardag? Het gaat zo: door de dag heen "negeer" je de berichtjes. Je bent jarig, en dus veel te druk met je leuke dag. Aan het eind van de dag, of het liefst de volgende dag, geef je elke felicitatie een like. Als een berichtje extra persoonlijk is, mag je reageren. Als kers op de taart post je nog even op je eigen Facebook: "Bedankt voor de felicitaties!". Zo werkt dat.

Voor andere zaken is dat nog wat lastiger. Mijn mobiele telefoon gaat altijd mee. Is altijd aan. Je hoeft niet the whatsappen als je slaapt, maar is het netjes om mensen midden in de nacht berichtjes te sturen? Gok je er op dat ze het geluid uit hebben staan? Wat doe je als je met vrienden afspreekt? Ik maak tegenwoordig voor elk lullig dingetje een afspraak in Google. En die deel ik met die vrienden. Die klikken op "Yes" en dan weet ik dat ze komen. Maar wat als ze niet op Yes drukken? Is dat een punt? Is dat erg? Of kan ik ze nog gewoon vragen of ze komen?

Als je het mij vraagt zijn dit de soort dingen waarin social media (en andere online dingen) de komende jaren een beetje volwassen moeten worden. Ik ga niet zeggen dat alles dat uitgevonden kan worden al is uitgevonden, maar we zijn al een heel eind. Maar hoe er mee om te gaan, dàt is de vraag.

Meestal gaat het vanzelf. "Vroeger" bijvoorbeeld, kon je bij Facebook geen reactie onder een berichtje zetten. Als je dus iemand feliciteerde op zijn profiel, moest diegene terug naar jouw profiel en dan "dank je wel!" posten. Tegenwoordig kan je wel gewoon reageren, dus eigenlijk is het niet meer kies om toch eigenwijs terug te gaan naar iemands profiel en dáár te reageren. Ook screenshots maken van Snapchat foto's is eigenlijk not done. Maar wat doe je met Facebook-events waar je niet heen wil? Of met chagrijnige twitteraars die je niet terug wilt volgen?

Ik heb nooit schrijver willen worden, maar misschien wordt het toch tijd. Een boekje "Netiquette 2.0". Want immers, het woord "netiquette" is een oeroude maar lollige referentie naar etiquette en ergens "2.0" achter plakken is ook super hip.

Ik zeg: binnenkort in jouw favoriete e-book store!


Het nieuwere rijden

Als gelukkige bezitter van een lease-wagen heb ik een moderne auto onder mijn bips. Zoals dat gaat bij die dingen is het belangrijk om een zuinige auto uit te kiezen. Hoe minder uitstoot, hoe minder bijtelling.

Fabrikanten spelen daar handig op in door hun auto's zo zuinig mogelijk uit de test te laten komen. De auto wordt zo licht mogelijk gemaakt, de motor wordt kleiner en kleiner, en zelfs tijdens de test wordt gesmokkeld. Radio uit, koplampen uit, airco uit en spiegels ingeklapt. Niemand rijdt zo, maar de auto wordt er "zuinig" van.

Als je vervolgens echt gaat rijden met een 'zuinige' auto merk je al vlug dat-ie lang niet zo zuinig is. Als je gas geeft bijvoorbeeld. Het verbruik schiet omhoog naar 1 op 10 of zelfs 1 op 5 om het gewenste tempo maar vol te houden. Mocht je daadwerkelijk 1 op 27 willen rijden (mijn lease-auto schijnt dat te kunnen) moet je een route over de snelweg zoeken die heuvel af gaat, om vervolgens 83 te rijden. Tja, zo ken ik er nog wel een paar.

Om bestuurders te bewegen zuinig te rijden zijn er allerlei eco-metertjes bedacht die op je dashboard laten zie hoe goed je rijdt. Die van mij bijvoorbeeld kleurt van groen naar rood al naar gelang je rijgedrag. Een goede motivator, ware het niet dat-ie donkerrood kleurt als je sneller rijdt dan 110 km/u. Ook krijg je schakeltips. In het dashboard komt een klein pijltje omhoog of omlaag in beeld, al naar gelang de gewenste schakelrichting. Speelde je vroeger al met vrachtwagentjes is het opvolgen van die instructies een blast to the past.

Gelukkig zijn er technischer, maar leukere methodes om je rijgedrag in kaart te brengen en te verbeteren: OBD-II. Dat staat voor OnBoard Diagnostics. Het is een standaard) waarmee het mogelijk is de zogenaamde "foutcodes" uit te lezen die een auto genereert. Moderne auto's zitten namelijk zo tjokvol sensoren en metertjes (honderden!) dat het makkelijker is om je te laten vertellen wat er fout is, dan zelf te gaan zoeken. De meeste auto's van na 1996 hebben ergens een OBD-II plugje verstopt zitten. Vaak zit-ie onder het stuur gepropt.

Op het internet kan je stekkertjes vinden die precies in dat plugje passen. Die kan je weer aan je telefoon knopen, en als dat gelukt is kan je live al die sensoren in je voiture uitlezen met je telefoon. En dan zie je pas of je zuinig rijdt. Kijk maar eens naar dit voorbeeld. Bij een snelheid van 135 km/u (foei Sander!) is mijn CO2-uitstoot zo'n 160 gram per kilometer. Ruim boven de fabrieksindicatie van minder dan 92 gram per kilometer.

Auto-generated: drg6e

Ik rij in een diesel. Dieselauto's zijn niet heel erg zuinig als de motor koud is. Dan moet er flink gestookt worden om de auto in beweging te krijgen. Niet zo gek dat diezelfde motor bij de eerder genoemde fabriekstest altijd eerst wordt warm gemaakt. Letterlijk: de testruimte is dertig graden Celcius. Kom ik aan:

Auto-generated: cvb0g

Wat je hier mee bevestigt is eigenlijk ouwe koek. Goh, zuinig rijden doe je door rustig op te trekken en niet te hard te rijden! Sjonge, wie had gedacht dat 135 km/u rijden bijzonder veel fijnstof-uitstoot oplevert! Maar het is wel tof, en een beetje (heel erg) nerdy.

OBD-II is eigenlijk bedoeld voor het uitlezen van foutcodes. Het maken van dit soort grafiekjes kan dankzij allemaal extra informatie van de boordcomputer. Die is toch bezig, en spuugt dit ook uit. Leuk om mee te spelen.

Ergens is het wel jammer. Doe je een beetje je best, kom je nog nauwelijks in de buurt van de fabrieksopgave. Er was laatst een leasemaatschappij die hetzelfde concludeerde. Al die zuinige auto's zijn lang zo zuinig niet. Als je al een beetje pittig rijdt scheur je al dwars door de ozonlaag heen.

Maar los van dat al is het leukste van zo'n OBD-stekkertje in je telefoon toch wel dat je interessant kan doen bij de garage.

Auto-generated: c92mb


Het laatste taboe

Zeg het maar. Wat is het laatste taboe? Seks? Met zweepjes? Iets met billetjes? Seks met iemand van je eigen geslacht? Niet weten of je je fijner voelt als meisje of als jongen? Of allebei? Misschien iets dichter bij huis zoals neuspeuteren, of windjes laten in de auto als er toch niemand naast zit? Er blijft niet veel meer over. Of mijn fantasie is te braaf. Tenzij...

Auto-generated: d2dfr

Het ziet er niet bijzonder uit. De bovenstaande foto is maar een doodgewone bankpas. Behalve dan dat-ie is doorgeknipt. Dat zie je minder vaak. Vandaag is het een mooi bruggetje naar één van de laatste taboes die er zijn. Geld.

Geld is moeilijk. We vertellen elkaar niet graag hoeveel we verdienen. Of we schulden hebben. Hoeveel schuld we dan wel niet hebben. Mijn salarisstrookjes bijvoorbeeld zijn "geheim". Je mag alles van me weten, behalve mijn pincode en mijn banksaldo.

Weet jij van je vrienden wat ze verdienen? Hoeveel geld ze kunnen sparen? Dure hobbies en boodschappenbudgetten? Of ze in de min staan? Waarschijnlijk niet. Dat is toch "privé".

Dat is op zich niet erg. Gevoelens van jaloezie of juist schuld komen gauw bovendrijven; zeker als je het nooit over geld hebt. Want dan voel je je maar vervelend, of een beetje stom omdat je meer verdient. Enfin, dat is een cirkeltje dat mooi rond gaat. We praten er niet over, dus hebben we het er niet over.

Vandaag doe ik eens gek. Ik breek met dit rare taboe. Ik kom bekennen dat ik een schuld had. Ik stond namelijk rood. Bij de ABN-Amro. En niet zo zuinig ook. Op 1 januari van dit jaar stond ik nog € 4300,- bij ze in het krijt. Dat is een behoorlijke smak geld. Daar koop je een hele leuke computer van. Zoals die flitsende nieuwe prullenbak van Apple.

Vorige week heb ik de laatste centen over gemaakt. De rekening is weer leeg! Een veer in mijn eigen bips!

Gek is dat toch. Aan het begin van dit jaar was dit toch wel mijn grootste geheim. "Hallo, mijn naam is Sander, en ik sta rood". Alsof je lid bent van de Anonieme Schuldenaars. Terwijl de meeste mensen er vroeg of laat tegenaan lopen. Je gebruikt je creditcard te makkelijk, je kan niet rondkomen of je hebt een grote aanschaf gedaan. Moeten we daar allemaal geheimzinnig over doen?

Ik zou graag dapper willen voorstellen dat we het allemaal over geld gingen hebben. Jort Kelder is al begonnen. Nu wij nog. Wat verdien je? Wat betaal je voor dingen? Wat kost een hypotheek nou? Studieschulden, wie heeft de grootste? Leg hem maar op tafel, dan gaat de lat er langs!

Zo makkelijk is het niet. Ook niet voor mij. Is het jullie opgevallen dat ik vertel hoe ik er voor stond, en niet hoe ik er voor sta? Dat is nog een beetje een brug te ver. Maar we komen er wel.

Ik wacht op de dag dat we allemaal eerlijk en open over geld kunnen praten. Zonder opschepperij of neerbuigen. Gewoon, geld. Dat we het niet meer over het weer hebben, maar over geld. Over salarissen en bonussen. Over belastingen en spullen kopen op Marktplaats. Over droomreizen en Bonus-aanbiedingen. Volgens mij zou iedereen beter af zijn. Ik ga mijn best doen. Doen jullie mee?